AKSARA JAWA
AKSARA JAWA CARAKAN
Carakan (Abjad Jawa) kang digunakake ing basa Jawa gunggunge ana 20 aksara. Aksara Jawa kasebut awujud wanda ( suku kata). Dene saben-saben aksara duweni sing jenenge pasangan.
WUJUD AKSARA CARAKAN LAN PASANGAN
AKSARA JAWA
AKSARA JAWA CARAKAN
Carakan (Abjad Jawa) kang digunakake ing basa Jawa gunggunge ana 20 aksara. Aksara Jawa kasebut awujud wanda ( suku kata). Dene saben-saben aksara duweni sing jenenge pasangan.
WUJUD AKSARA CARAKAN LAN PASANGAN
MATERI PACELATHON KELAS 7 SEMSETER 1
PACELATHON
a. Pangertene Pachelathon
Pacelathon yaiku omong-omongan wong loro utawa luwih kang duweni ancas tartamtu. Pacelathon iku uga kalebu kasusastran Jawa. Pacelathon iku asale saka tembung lingga, yaiku celathu. Celathu duwe teges omongan utawa guneman.
b. Budi Pakartine
Pacelathon
Nalika celathu, supaya mranani
saben wong kudu nggatekake budi
pakerti.
Budi
pakartine wong kang nindakake
pacelathon
iku
kudu
nganggo waton (tata cara), yaiku:
1)
Guneman ora waton guneman
2) Ngadege, lungguhe
lan obahe badan
3)
Banter lirihe swara
4) Polatane
5)
Intonasine
c. Nyemak Pacelathon
Dene
wong kang nyemak/ngrungokake pacelathon
kudu nggatekakepaugeran-paugeran yaiku:
a) Topik utawa bab kang diomongake ana ing pacelathon iku.
b)
Wong
kang nindakake pacelathon
c) Papan anggone nindakake pacelathon
d. Basa
kang Digunakake ing Pacelathon
Basa
kang digunakake kudu empan papan
nyocokaken sing omong- omongan lan sing
diajak
omong-omongan,
dadi
kudu
nggatekake
unggah-ungguh basa. Unggah-ungguh basa Jawa, yaiku
adat sopan- santun, tata krama, tata susila, nggunakake basa Jawa. Wujude unggah- ungguh basa Jawa kaperang dadi papat, yaiku ngoko lugu, ngoko alus, krama, lan krama alus.
1)
Basa
ngoko lugu
Basa
ngoko lugu, yaiku basa kang digunakake tanpa oleh kecampuran tembung
krama. Tembung-tembung kang ndhapuk ukara kabeh tembung ngoko.
Basa ngoko lugu digunakake kanggo guneman karo wong sing wis
padharakete, kayata:
a) Kanca padha kanca
b) Wong tua marang anak
c) Guru marang
muride
d) Bapak/ibu (tuan) marang rewang (abdine)
Rumuse ragam basa ngoko lugu: ngoko+
afiks (imbuhan+akhiran)
ngokoTuladhane:
a) Dita tuku gula.
b) Aku kepengin
mangan bakso.
2) Basa Ngoko alus
Basa ngoko alus, yaiku ragam basa
Jawa kang tembung- tembunge dumadi saka tembung ngoko lan kecampuran krama
inggil kanggo
ngajenising diajak guneman. Basa
ngoko alus iki biasane dienggo marang wong sing raket, nanging esih ngajeni,
yaiku:
a) Adhik marang kakange.
b) Kanca sing suwe ora tau
ketemu/urung akrab.
c) Guru marang
kepala sekolah sing sepantaran.
Rumuse ragam basa ngoko lugu: tembung
ngoko + krama inggil
+krama andhap +
afiks (awalan + imbuhan) ngoko.
Konsep gawe basa ragam ngoko alus, yaiku:
a) Tembung ngoko sing arep dienggo ngurmati
wong liya diganti dadikrama inggil, yen ora ana tetep nganggo tembung ngoko.
b) Tembung ngoko sing kanggo awak dhewe senadjan ana tembung kramainggile ora kena diganti karo krama inggil tetep nganggo tembung ngoko.
c) Ukarane kadhapuk saka tembung
ngoko + krama inggil
+ krama andhap
+ afiks (awalan
+ imbuhan) ngoko.
d) Afiks (awalan, akhiran) tetep ngoko, kejaba
ater-ater kok lan panambang –mu, diganti dadi
panjenengan.
e) Padatane basa ngoko alus iku digunakake kanggo gunem karo wongsing wis
akrab nanging esih tetep kepengin ngurmati.
Tuladhane:
a) Aja padha brisik,
Bapakku lagi sare!
b) Budhe engko arep kondur karo sapa?
3) Basa krama
Basa krama,
yaiku ragam basa Jawa kang kabeh tembunge
sing
dienggo iku nganggo tembung krama.
Rumuse: tembung
krama + afiks (awalan, akhiran)
krama.
Krama lugu digunakake kanggo:
a) Wong sing nembe kenal
b) Dhokter menyang
pasien
c) Pedagang menyang pembeli
Tuladha:
a) Samenika kula taksih wonten ing kantor.
b) Sampeyan badhe tindak
pundi?
4) Basa krama alus
Basa
krama alus, yaiku ragam basa kang
2. Nulis lan Ngandharake Pacelathon
a. Nulis Pacelathon
Sadurunge
bisa ngandharake pacelathon kanthi cetha, para
peserta
didik
digladhi nulis pacelathon. Dene
nalika nulis pacelathon iku mesthine ana paugerane.Paugeran kanggo nulis pacelathon iku kaya ing ngisor
iki.
1) Cara nulis pacelathon
a. Wujude guneman
b. Jeneng paraga ditulis
c. Gunakake tandha wacan titik loro (:) sawise jeneng paraga
d. Guneman ditulis
ing jeri tandha kutip (“….”)
e. Katrangan panggonan, wektu lan swasana
ditulis
ing
jero
tandhakurung ()
2) Ancer-ancer pacelathon
Anggone nyemak pacelathon, kudu nggatekake bab-bab kang wigatikaya ing ngisor iki.
a) Catheten bab-bab
kang
wigati,
yaiku topik
kang
diomongake, sapa kang celathu, lan papan
dumadine
pacelathon.
b) Nulis isine pacelathon, yaiku owahana saben bab kang
wigati saka pacelathon mau dadi ukara banjur ukara-ukara
iku disusun kanthi urut.
b.
Ngandharake Pacelathon
Ing
pasinaon bab iki, nalika para peserta didik wis gladhi nulis
teks pacelathon, pramila
para peserta didik kudu gladhi ngandharake
teks pacelathon. Perkara kang kudu digatekake nalika
ngandharake teks pacelathon, yaiku kudu
paham marang isine teks pacelathon
iku, lafal lan intonasine kudu trep, mimik/ekpresi (polatan
praen) kudu trep, lan solah
bawa kang ora digawe- gawe.
Tradisi Sadranan
Tradisi
Sadranan utawa nyadran minangka salah sawijining tradisi kang ora bisa uwal ana
ing Dusun Sorobayan, Desa Banyuurip, Kecamatan Tegalrejo, Kabupaten Magelang.
Tradisi nyadran iki kalaksanan ing awal sasi Rejeb, utawa sewulan sadurunge
sasi poso. Tradisi kang wis turun tumurun iki duwe ancas kanggo ngurmati para
leluhur ing desa kana kang wis padha berjuang lan minangka wujud syukur marang
Gusti akarya jagad. Padatane masyarakat pada kumpul ana ing ngarep masjid gede.
Ora ana kang keri saka wong gede, cilik, enom tuwa kabeh pada mara ana ing
ngarep masjid. Para warga pada lungguh jejer ana ing sadawaning dalan ing dusun
nganthi gelar klasa lan godhong gedang. Kang melu ana ing adicara kasebut ora
mung mligi warga dusun Sorobayan, ananing uga ana tangga dusun liyane kayata,
Ngepos, Gondanglegi dan Canguk. Masyarakat duwe kapitayan menawa nyadran
minangka salah sawijining dakwah walisongo tanpa ninggal kabudayan asli kang
ana ing tanah Jawa. Nyadran uga salah sijining pakurmatan tuimrap lelabuhaning
leluhur kang wis mbangun desa.
Adicara
diwiwiti kanthi ndonga bebarengan (tahlil) kang dipandhegani dening sesepuh
desa. Sawise donga masyarakat pada gendurenan utawa mangan bebarengan ing
sadawaning dalan. Saben sakulawarga gawa panganan dhewe-dhewe. Padhatan arupa
panganan khas tradisional kayata, ingkung , jangan buncis, sambel goreng
kentang, rempah, mie goreng, bergedel, peyek lsp.
Genduren
minangka salah sijining reroncening adicara kang paling diantu-antu. Awit ana
ing genduren iki rasa kekerabatan ana ing warga bisa tuwuh tanpa ana wong
mlarat lan wong sugih kabeh padha. Masyarakat kumpul dadi siji sinaoasa mung
mangan lemek godhong gedang. Masyarakat uga pada ijol-ijolan panganan kang di
gawa. Ora mung kuwi sing paling narik kawigaten nyadran uga kanggo salah
sawijining cara kanggo silaturahmi awit sanak sedulur kang ana perantauan pada
bali.
Bisa
kawastanan menawa nyadran kuwi simbol kerukunan ing antara warga masyarakat lan
wujud syukur marang gusti akarya jagad awit wis kaparingan rizki lan
kantrenteman urip. Kepala dusun duweni pangarep-arep menawa tradisi nyadran iki
bisa diuri-uri supaya kerukunan warga bisa tetep rumaket.
TRADISI
SAPARAN
Tradisi Saparan ing Kecamatan Ngablak,
Kabupaten Magelang mujudake tradisi kang isih diuri-uri nganti saiki. Saparan
minangka tradhisi kanggo ngresiki awak lan ngresiki ati nyambut wulan suci
Ramadhan. Acara iki padatane dianakake ing wulan Sura utawa wulan April-Mei.
Tradisi saparan ditindhake kanthi adus bebarengan ing kali utawi tuk kang dianggep suci. Kejaba adus bareng,
uga dianakake upacara bersih desa utawa sing biasa diarani “Nguras Pucuk
Pisah”. Upacara iki ditindakake kanggo ngresiki desa saka kabeh jinis bebendu lan
samubarang ala, supaya kabeh masyarakat bisa
nindakake ibadah Ramadhan kanthi
tentrem lan ayem.
Saparan dhewe
asale saka tembung Jawa “Sapar” kang tegese resik utawa suci. Masyarakat
Ngablak percaya yen nindakake tradhisi Saparan bakal resik jasmani lan rohani.
Kejaba kuwi, tradhisi Saparan uga dadi kesempatan kanggo nguatake tali silaturahmi antarane warga masyarakat.
TradisiSaparan
ing Ngablak biasane diwiwiti wayah esuk watara jam 05.00 WIB. Masyarakat kumpul
ing sawijining papan kang wis ditemtokake, banjur mlaku bebarengan menyang kali utawa
tuk banyu sing dianggep suci. Sawise tekan
kana, wong-wong padha gantian adus lan ngresiki awak.
Sawise rampung
adus, padha salin nganggo klambi anyar lan resik. Banjur padha nindakake
upacara bersih desa utawa Nguras Pucuk Pisah. Kabeh masyarakat , perangkat desa, sesepuh
desa melu upacara kasebut. Upacara Nguras Pucuk Pisah diwiwiti kanthi ngobong menyan duweni
sasmita ngresiki samubarang
ala. Sabubare kuwi sesepuh desa utawa pak kaum mimpin donga kanggo njaluk keslametan saha barokah kanggo kabeh
masyarakat. Banjur, masyarakat
gotong royong ngresiki desa saka sampah lan ngecet tembok omah-omah sing wis
mulai luntur.
Tradhisi
Budaya Saparan ing Ngablak, Kabupaten Magelang nduweni makna kang jero banget
tumrap masyarakat. Kejaba minangka momen kanggo ngresiki awak lan ngresiki ati,
Saparan uga minangka papan kanggo nguatake tali silaturahmi antarane warga
desa. Tradisi iki uga mujudake
kalodhangan kanggo nguri-uri budaya tradisional kang wis ana wiwit jaman lelehur.
Sumber: Berbagai refrensi dalam google
TEKS PEMBELAJARAN CERITA RAKYAT
Asal Usule Kutha Magelang
Panjang
unggul yudane minangka bebungah Danang
Sutawijaya lan Ki Ageng Pamanahan diparingi tanah perdikan ana ing alas Mentaok. Saka pinter ulete Ki Ageng Pamanahan, alas Mentaok sing maune sepi
saiki wis bali dadi papan kang rame lan reja. Suwe- suwe padhepokan Ki Ageng
saya tambah reja. Ki Ageng lan Danang Sutawijaya ngedegake Kraton Mataran
Islam. Danang Sutawijaya jumeneng ratu
kanthi jejuluk Panembahan Senopati Sultan
Agung. Ki
Ageng Pamanahan jejer
Pangembating praja/negara ( penasehat) lan ngembani Sultan Agung.
Kraton
Mataram Islam ing paprentahane Panembahan Senopati Sultan Agung saya mekar lan
kondhang. Agul-aguling kraton tanpa tandhing, bangsawan punggawane, lan
prajurit pilihan. Diwawas wis kuwat, Panembahan
Senopati Sultan Agung ngrancang arep nggelar wilayah sarana mbukak alas Kedu.
Manut critane alas Kedu iku angker lan wingit. Alas Kedu dadi kratone jin,
ratune jenenge Jin Sepanjang.
Kapetung wektu dina saate becik, Pangeran
Purbaya kang kondhang bisa mabur tanpa swiwi, dikantheni sedulure Raden Kuning,
Raden Krincing, uga diiringi para bangsawan punggawane kraton Tumenggung
Mertoyuda, Tumenggung Singoranu budhal mbukak alas Kedu. Jin Sepanjang nesu banjur
nglumpukake prajurit jin nglawan prajurit Mataram kang lagi babat alas,
pungkasane banjur dadi perang babat alas. Prajurit jin akeh sing mati lan jin
Sepanjang ndhelik. Ora adoh saka papan pandhelikane raja Jin Sepanjang, ana
sawenehing desa urip kulawarga petani kyai kramat lan nyai Bogem kang duwe anak
wadon siji jenenge Rara rambat.raja jin Sepanjang niyat arep ngabdi marang kyai
Kramat. Supaya
ora disujanani lan ditampa pasuwitane, raja jin Sepanjang ganti wujud manungsa
lumrah jenenge Sonta.
Sawise
Sonta ditanpa dening Kyai Kramat, sawijining suwita/ngabdi Sonta ngetokake
tumindak becik, andhap asor, sopan santun lan sregep nyambut gawe. Dasar Sonta awatak Jin banjur ngetokake kasektene nyebar wabah
penyakit. Wong
sadesa katrajang pageblug, esuk lara sore mati, lan sore lara, esuk mati karana
dadakan. Kalebu uga prajurit mataram kang ana ing desa kono padha mati.
Pengeran Purbaya ngerti yen prajurite akeh
sing mati. Rumangsa ora ana kekuwatan sing kanggo mburu lan nyekel Raja Jin
sepanjang, penggalihe Purbaya sedhih, banjur kondur sowan Senopati Sultan Agung
atur pelaporan. Panembahan Senopati Sultan Agung gerah penggalihe, kadadeyan
iku teko nganeh- anehi. Terus munggah pamujan saperlu nyuwun pituduh marang
Nyai Rara Kidul. Sawuse entuk pituduhpangeran
Purbaya dikandhani yen wabah pageblug iku saka polahe Sonta, lan
Sonta iku sabenere panjelmane Jin Sepanjang.
Bareng ngerti yen Sonta iku Panjelmane raja
jin Sepanjang, Kyai Kramat dadi nesu lan muntab. Sonta banjur diseneni banjur
ditundhung. Ora gelem lunga, Sonta kepara wani karo Kyai Kramat, wusana dadi
perang tandhing. Padha sektine nganti oyak-oyakan adoh saka desane Kyai Kramat. Playune raja jin
Sepanjang bisa kaoyak dening prajurit Mataram kang dipandhegani Pangeran
Purbaya dadi perang tandhing. Pangeran
Purbaya kang ngedab-edabi ngluwihi kasektene. Raja jin Sepanjang tiwas. Anehe
langit kang maune katon padhang dumadakan dadi peteng, mendhung banget banjur
udan deres. Bareng wis terang udane jasade raja jin Sepanjang ilang, malih dadi
tombak sekti. Tombak mau banjur ditigel mtapat karo Pangeran purbaya, banjur
dikubur ing papan kono.
Kabeh prastawa-prastawa mau ngelingake
Pangeran Purbaya nalika kapikute lan dadi tiwase raja jin Sepanjang. Amarga
dikepung sakabehe prajurit Mataram kanthi gandheng tangan kupeng ngubengi rapet
bunder kaya gelang. Uga bisa diarani pakepungane raja jin Sepanjang iku rapet
bunder nganti “ Tepung Gelang”
Wusana papan pakepungane raja jin sepanjang
sing Tepung Gelang mau, kanggo pangeling-eling dijenengake “Magelang” saka
tembung bunder kepleng kaya gelang utawa “Manggelang” banjur owah dadi
Magelang.
ANOMAN DUTA
Anoman
punika jejering rewanda (kethek) ingkang awarna seta (putih), pramila Anoman
ugi winastan Rewanda Seta. Piyambakipun putranipun Bathara Bayu ingkang patutan
kaliyan Dewi Anjani. Ibunipun Anoman, inggih Dewi Anjani punika sedherekipun
Subali saha Sugriwa. Nalika kautus dening Raden Ramawijaya, lampahipun Anoman
nemahi pambengan ingkang matumpa-tumpa. Tanpa kanyana saderengipun, Anoman
dipunracun dening satunggaling dewi ingkang suwaunipun kaanggep mitulungi
ngantos piyambakipun nemahi wuta. Begja dene wutanipun Anoman kenging kausadani
dening garudha satemah waluya jati.
Anoman
nglajengaken lampah. Dereng dumugi panggenan ingkang dipuntuju, piyambakipun
bandayuda kaliyan Wil Kathaksini, raseksa ingkang nguwaosi samodra ingkang
tumuju dhateng nagari Ngalengkadiraja. Uwal saking regemaning ditya samodra,
Anoman kasil tumuju Taman Asoka ing nagari Alengkadiraja, papanipun Dewi Sinta
kasingidaken. Ing taman punika Anoman kapanggih kaliyan Trijatha, putrinipun
Raden Gunawan Wibisana. Raden Gunawan Wibisana punika rayinipun Prabu Dasamuka.
Sumerep kaelokanipun Rewanda Seta. Trijatha wuyung, kasengsem dhumateng Sang
Rewanda Seta.
Lantaran
Trijatha, Anoman kasembadan pinanggih kaliyan Dewi Sinta. Anoman lajeng
nyaosaken kalpika, inggih ali-ali kangunganipun Raden Rama katur Sang Dewi.
Pepanggihan punika kasumerepan dening Indarjit, putranipun Prabu Dasamuka.
Anoman lajeng kapikut, kasowananken ing ngarsanipun Prabu Dasamuka. Nata
Ngalengkadiraja murka, Anoman kapidana besmi. Keplasipun Anoman kaobong.
Eloking kadadosan, latu kaobat-abitaken ngantos waradin sanagari.
Ngalengkadiraja dados karang abang, kajawi Taman Asoka. Paripurna anggenipun
ngawuningani Dewi Sinta, Amoman arsa mundur, matur Raden Ramawijaya. Raden
Anoman sembada ngentasi karya, dinuta dening Raden Ramawijaya. Dumugi ing tepis
wiringing praja, Anoman kapanggih Raden Gunawan Wibisana ingkang kapidhara
(semaput).
CONTOH TEBAK-TEBAKAN ISLAMI LUCU DAN SERU
1. Ada sahabat nabi Muhammad shallallahu alaihi wa sallam, bapaknya adalah sahabat Nabi, kakeknya juga sahabat Nabi, dan ayah dari kakeknya juga sahabat Nabi. Siapakah beliau?
Jawaban: Abu Bakr as-Shiddiq
2. Buah apa yang terkenal tapi enggak ada di dunia?
Jawaban: Buah khuldi
3. Ada orang mengerjakan Shalat maghrib menghadap barat, shalat isya menghadap timur, shalat subuh menghadap utara, shalat zuhur menghadap selatan dan sholat ashar menghadap barat. Dalam Kondisi seperti apa hal tersebut terjadi?
Jawaban: Shalat di pelataran Ka’bah Masjidil Haram
4. Hewan apa yang menyelamatkan Nabi Muhammad shallallahu alaihi wa sallam saat di Gua Tsur?
Jawaban: Laba-Laba
5. Sebutkan Nabi dan Rasul yang termasuk ke dalam Ulul Azmi?
Jawaban: Nabi Nuh, Musa, Ibrahim, Isa, dan Muhammad shallallahu alaihi wa sallam
6. Apa rukun iman yang pertama?
Jawaban: Syahadat
7. Puasa termasuk rukun iman keberapa?
Jawaban : tiga
8. Siapa nama malaikat yang menjaga pintu surga?
Jawaban: Ridwan
9. Apa yang harus kita lakukan sebelum mengerjakan shalat?
Jawaban: Wudhu atau bersuci
10. Apa yang harus diucapkan ketika imam shalat selesai membaca Al-Fatihah?
Jawaban: Aamiin
11. Siapa nama Paman Nabi Muhammad shallallahu alaihi wa sallam yang mendapat siksa paling ringan?
Jawaban: Abu Thalib
12. Apa yang selalu diucapkan oleh orang Islam ketika ada yang meninggal dunia?
Jawaban: "Inna lillahi wa inna ilaihi raji'un"
13. Apa yang menjadi salah satu sumber hukum dalam Islam selain Al-Quran?
Jawaban: Sunnah atau hadis Nabi Muhammad SAW
14. Siapa perempuan pertama yang masuk Islam?
Jawaban: Khadijah binti Khuwailid
15. Kitab Taurat di turunkan kepada nabi?
Jawaban: Nabi Musa
16. Siapa nama nabi yang paling banyak disebut dalam Al Quran?
Jawaban: Nabi Musa
17. Di mana rempat Rasulullah SAW mendapat wahyu pertama?
Jawaban: (Gua Hira)
18. Siapa nabi yang di juluki bapak para nabi?
Jawaban : (Nabi Ibrahim)
19. Siapa sahabat Rasulullah SAW yang menjadi menantunya?
Jawaban : (Ali bin Abi Thalib)
20. Ada sesuatu yang halal dimakan, tapi haram diperjualbelikan?
Jawaban : Daging kurban
21. Tahukah kamu, mengapa motor berhenti di depan lampu merah?
Jawaban: karena motornya direm. Coba kalau nggak direm bisa bahaya tuh.
22. Tebak binatang apa yang jago renang?
Jawaban :Bebek. Kalau ikan bukan renang tapi menyelam.
23. Kenapa di rel kereta api ditaruh batu?
Jawaban: Soalnya kalau ditaruh duit nanti pada diambil.
24. Cuaca sedang mendung. Ada 5 orang tapi hanya ada 1 payung. Bagaimana caranya agar mereka semua tidak kehujanan?
Jawaban: Tinggal jalan saja, kan baru mendung, belum hujan.
25. Ayam apa yang bikin sebel?
Jawaban: Ayamnya habis, tapi nasinya masih banyak.
26. Kenapa di komputer ada tulisan ENTER?
Jawaban: karena kalo tulisannya ENTAR, programnya ngga jalan-jalan, dong…
27. Kunci apa yang bisa bikin orang joget?
Jawaban: KUNCI-KUNCI HOTA HE
28. Benda kecil apa yang bisa ngeluarin orang?
Jawaban: Bel Rumah
29. Belajar bahasa Mandarin, lantai basah artinya apa?
Jawaban: Lhi Chin!
30. Kutu jenis yang amat mengerikan?
Jawaban: Kutu-kan
BAHAN AJAR
PAWARTA
1. Pangertene pawarta
Pawarta yaiku informasi anyar utawa informasi ngenani sawijining prastawa kang dumadi, dilumantarke wujud cetak, siaran, internet, utawa saka pirembugan marang wong liya utawa pamireng. Pamanggih liya ngandharake bilih pawarta yaiku cathetan kadadeyan utawa prastawa kang diwedharake ing sajroning tulisan ing media cetak, utawa laporan ing media elektronik. Kadadeyan utawa prastawa kang diwedharake iku awujud kadadeyan saben wektu sing ana ing ndonya iki, umpamane: lindhu (gempa bumi), perang, rudapeksa (pemerkosaan), banjir, lan liya-liyane.
2. Wujud Pawarta
a. Lesan, kang biyasane kababar lumantar medhia elektronik.
Tuladhane: TV, Radio, lan sapanunggalane.
b. Tulisan, kang biyasane kababar lumantar medhia cethak.
Tuladhane: Ariwarti (Koran), Kalawarti (Majalah), lan sapanunggala
3. Titikane Pawarta
a. Tinemu ing akal (penalaran logis).
b. Informasi pepak kang jumbuh karo rumus 5W + 1H.
c. Struktur basa trep.
d. Diksi trep ora ambigu.
e. Narik kawigaten.
f. Basa kang nengsemake.
4. Perangan Pawarta
a. Sesirah
Sesirah yaiku perangan pawarta kang dhisik dhewe, biasane mung ditulis nganggo tembung-tembung supaya nuwuhake minat supaya wong gelem maca isi pawartane.
b. Angle/Ringkesan
Angle yaiku ukara kang nggambarake ringkesane isi pawarta, biasane ditulis kandel ing sangisore sesirah.
c. Isi Pawarta
Isi pawarta yaiku ukara-ukara kang njlentrehake pratawa ngenani apa, ana ngendi lan kapan kadadeyan iku dumadi.
d. Gambar
Gambar yaiku perangan pawarta kanggo nuduhake kaya ngapa kadadeyan prastawa kanthi kasat mata. Ing media cetak awujud foto, lan ing media elektronik awujud video.
e. Sumber
Sumber yaiku mujudake pawongan kang menehi katerangan utawa komentar marang dumadine prastawa iku. Sumber bisa mujudake seksi tumrap kadadeyan, utawa pihak kang nduweni kewajiban kanggo nuntasake kadadeyan iku.
5. Unsur-unsur pawarta
Unsur-unsur kang kudu ana ing pawarta yaiku 5W + 1H ,yaiku:
1. What (Apa), yaiku njlentrehake babagan apa kang ana ing pawarta.
2. Who (Sapa), yaiku njlentrehake babagan sapa utawa paraga kang ana ing pawarta mau. Unsur sapa iki biyasane dijlentrehake kanthi jangkep, kaya ta babagan ciri-cirine, titel, umum, lan sapanunggalane.
3. When (Kapan), yaiku unsur kang njlentrehake kapan prastawa ing pawarta iku dumadi utawa wektu kedadean prastawa. Unsur iki bisa menehi nreti babagan wayah, jam, lan kahanan. Tuladha: mau isuk, wingi sore, lan sapanunggalane.
4. Where (Ana Ngendi), yaiku njlentrehake babagan panggonan kedadean prastawa ing pawarta iku.
5. Why (Kena Apa), yaiku nudhuhake sebab musabab kena apa prastawa iku bisa kedadean. Lumrahe bisa ditiliki saka tembung “asale, sababe, mulane”.
6. How (Kepiye), yaiku njlentrehake babagan kepiye prastawa iku kedadean. Bisa uga nuduhake kepiye swasana ing prastawa iku.
6. Sifat pawarta
1. Aktual (Anyar), yaiku pawarta kang luwih anyar luwih becik tinimbang pawarta lawas.
2. Jarak (Adoh/Cedake), yaiku pamaca luwih nggatekake tumrap prastawa kang dumadi ing sakiwatengene tinimbang pawarta saka papan liyane.
3. Wigati, yaiku sawijining bab bakal dadi pawarta yen dianggep perangan kang wigati amarga bisa ngendaleni panguripan ing bebrayan wong agung.
4. Akibat, yaiku sawijining bab dadi pawarta yen ngowahi kahanan.
5. Congkrah/Konflik, yaiku pamaca luwih seneng nyetitekake pawarta kang surasane congkrahan.
6. Tintrim, tuladhane : nalika nulungi wong ing kacilakaan.
7. Kemajuwane, yaiku inovasi utawa owah-owahane teknologi. Pawarta kang anyar luwih narik kawigaten pamiarsa.
8. Emosi, yaiku sawijining pawarta kang bisa ndadekake nesu, susah, nangis, lan gela. Tuladha: nemokake bayi ing pinggir kali.
9. Humor, yaiku gawe sengsem, mesem, lan guyu.
7. Etika nulis pawarta
a. Objektif
Ing babagan iki panulis ora kena martakake pawarta dikantheni kepentingan pribadi lan sponsor. Pawarta kang tinulis kudu adhedhasar fakta utawa data kang sanyatane dumadi
b. Cover both side.
Pawarta iku kudu imbang aja abot sih, luwih-luwih nyebutake pihak-pihak kang ana sesambungan langsung karo pawarta kasebut
8. Teknik nulis pawarta
a. Ngumpulake fakta/data. Data ing kene bisa awujud wawancara (wawan rembug), kedadeyan langsung, utawa data-data tinulis.
b. Nemtokake teras berita/lead (ngemot unsur 5W+1H).
c. Milih tembung-tembung kang jumbuh karo pawarta, nggunakake alur kang runtut aja molak-malik utawa dienjah-enjah/dilompati supaya ora mbingungake pamiyarsa.
d. Ngawiti nulis kanthi jenjem lan temenan.